„Kto kocha swoją Ojczyznę, cnoty, obyczaje - niechaj strzeże tej ziemi, niech ją w skiby kraje”

Dalszy ciąg spaceru wokół kościoła w Nietrzanowie – księża, siostry miłosierdzia i założyciel pierwszych Kółek Rolniczych i Koła Gospodyń Wiejskich.

Proboszczowie

Dziś zmarli księża najczęściej chowani są na cmentarzach parafialnych, w centralnych miejscach – np. w bezpośrednim sąsiedztwie krzyża czy kaplicy cmentarnej. Często groby księży można jednak spotkać w kościołach i w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Tak właśnie jest w Nietrzanowie.

Z historycznych opisów wynika, że parafia pw. Wszystkich Świętych w Nietrzanowie miała do tej pory 31 proboszczów bądź administratorów. Ci pierwsi, urzędujący w drewnianym kościele, znani są jedynie z imion, a miejsca ich pochówków nie określono. Bywało, że dekretem przenoszono proboszczów na inne parafie, więc niektórzy z nich pochowani są z dala od Nietrzanowa. I tak np. ks. Walenty Kolasiński, który swoją drogę kapłańską rozpoczął 1884 roku jako wikariusz w nietrzanowskiej parafii, do której po sześciu latach wrócił jako proboszcz, zmarł w Górce Duchownej i tam został pochowany. Warto dodać, że pierwszym probostwem księdza Kolasińskiego była parafia pw. Świętego Wawrzyńca w Mącznikach. Z kolei ksiądz Leon Chocieszyński, który proboszczem w Nietrzanowie był od 1926 roku, ostatnie lata swojego życia spędził w Austrii i został pochowany we Wiedniu na Wzgórzu Kahlenberg - tym, z którego niespełna trzysta lat wcześniej Jan III Sobieski dowodził zwycięską bitwą z Turkami. Warto też wspomnieć postać księdza Aleksandra Rozmiarka, proboszcza w Nietrzanowie w latach 1945-1959. To rodowity Średzianin – urodził się w Śnieciskach, pochowany został na średzkim cmentarzu, a do Nietrzanowa został przeniesiony z parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Murzynowie Kościelnym, gdzie także był proboszczem. Innym księdzem, o którym powinno się pamiętać, był Jan Alojzy Kurowski, który wstępując do zakonu przyjął imię Antoni. Ksiądz Antoni Kurowski na swojej drodze kapłańskiej przeszedł przez parafie w Solcu, Środzie, Śnieciskach, Murzynowie Kościelnym , Mącznikach i Bagrowie. W latach 1815-1821 w Nietrzanowie był wikariuszem. Zmarł w Gnieźnie w 1952 roku i tam został pochowany.

Hoppe i Bulczyński

W Nietrzanowie miejsce wiecznego spoczynku znalazło pięciu proboszczów. Najstarszy pochówek dotyczy księdza Stanisława Hoppe, choć informacje dotyczące tego kapłana nie są precyzyjne. Niektóre źródła podają, że ks. Hoppe proboszczem w Nietrzanowie był w latach 1803-1827, czyli przez 24 lata. Tymczasem nagrobna inskrypcja brzmi: „Tu leżą zwłoki Ś.P. I. X. Wielmożnego imci X. Stanisława Hoppe Proboszcza tutejszego. Urodził się roku 1753. Umarł 1827 proboszczem będąc 27 lat. Przechodzących prosi o serdeczne wstawienie do Boga”. Pewne jest, że ks. Hoppe zmarł 11 czerwca 1827 w Nietrzanowie i tam został pochowany.

Kolejnym proboszczem, którego grób znajduje się przy kościele, był Edward Franciszek Bulczyński, który nietrzanowską parafią zarządzał od 1849 do 1892 roku. Ciekawostką może być fakt, iż ksiądz Bulczyński święcenia kapłańskie przyjął w 1845 roku, następnie przez trzy lata był wikariuszem w ówczesnym drewnianym kościółku w podpoznańskich Wirach, a przed objęciem probostwa w Nietrzanowie (w czwartym roku kapłaństwa) administrował parafią w Górce Duchownej, nie pełniąc jednak funkcji proboszcza. W tamtych czasach nie było niczym niezwykłym, że ksiądz z tak krótkim stażem kapłańskim otrzymywał pod zarząd parafię. Za czasów księdza Bulczyńskiego nietrzanowska parafia mocno się rozrosła i myślano już o konieczności rozbudowy świątyni. W 1887 roku dobudowana została boczna kaplica Najświętszego Serca Jezusowego, którą ufundowali, wspomniani w poprzednim wydaniu, Szołdrscy z Brodowa. Będąc w Nietrzanowie ksiądz Edwarda Bulczyński stanął na czele dekanatu średzkiego.

W 1892 proboszcz mierzył się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Wiadomo, że już latem nie był w stanie samodzielnie egzystować, a w administrowaniu parafią pomagał ksiądz Adam Świdziński, specjalnie do tego celu oddelegowany z Poznania. Proboszcz – dziekan zmarł 13 października 1892 roku, jedenaście dni po swoich 75. urodzinach. Nagrobek wtopiony jest w mur okalający przykościelny cmentarza, a poniżej krzyża znajduje się tablica informująca, że w tym samym miejscu została pochowana także, zmarła w 1872 roku, Anastazyia z Szubertów Bulczyńska, matka proboszcza.

Świdziński i Stempniewicz

1 marca 1898 roku parafię objął, wspomniany wcześniej, ks. Adam Świdziński, za czasów którego kościół nietrzanowski został rozbudowany do istniejącej dziś bryły. To wtedy sporą część potrzebnych do remontu i rozbudowy świątyni wyłożył Stanisław Stablewski ze Szlachcina, a dołożyli się „parafianie z Jaśnie Wielmożnym Hrabią Adamem Grudzińskim , dziedzicem Brodowa na czele”. W wieży kościelnej umieszczono kapsułę czasu, w której znalazł się dokument erekcyjny podpisany przez okolicznych właścicieli ziemskich, parafian i księdza Adama Świdzińskiego oraz jego krewnych. Można z tego wnioskować, że proboszcz sprowadził do Nietrzanowa swą liczną rodzinę, a część bliskich spoczęła w grobie wraz z kapłanem. Na płycie nagrobnej znalazło się nazwisko innego Adama Świdzińskiego, zmarłego 17 lat przed śmiercią proboszcza. W tym samym grobie pochowano także Józefę z Krajewskich Świdzińską oraz Franciszka Świdzińskiego, najprawdopodobniej rodziców księdza. Ksiądz Adam Świdziński zmarł 29 maja 1925 roku.

Po księdzu Świdzińskim probostwo objął ksiądz Edmund Stempniewicz, który parafią administrował zaledwie przez rok. „Krótko pracowałeś z nami, wielki żal po sobie zostawiłeś” – brzmi napis na nagrobku księdza, który odszedł 6 lipca 1926 roku, mając 45 lat. Nietrzanowska parafia była jego pierwszym i jedynym probostwem.

Walenciak i siostry

Ostatnim z proboszczów, który został pochowany przy kościele w Nietrzanowie, był ksiądz Józef Walenciak, który do parafii trafił 1 września 1965 roku, a zarządzał nią przez niemal 31 lat, do czasu przejścia na emeryturę 30 września 1996 roku. Nietrudno domyślić się, że w tak długim okresie administrowania musiało się wiele wydarzyć. Za czasów księdza Walenciaka wykonano m.in. remont wieży kościelnej, dom mieszkalny w Murzynowie Leśnym został przekształcony w kaplicę, w której odprawiano regularnie msze święte, wybudowano Dom Katechetyczny im. Jana Pawła II i powstał plac pielgrzyma.

Nietrzanowską parafię w tym okresie spotkało wielkie nieszczęście - w 1987 roku przeszła trąba powietrzna, która wyrządziła wiele szkód. Proboszcz musiał mierzyć się m.in. z naprawą kościelnego dachu, choć wymianę pokrycia dachowego świątynia zawdzięcza już kolejnym administratorom. Ksiądz Józef Walenciak zmarł 20 listopada 1998 roku w Poznaniu, ale zawsze chciał, aby jego szczątki spoczęły w Nietrzanowie. Jego życzenie zostało spełnione.

Nie można pominąć faktu, że przez blisko sto lat w kościele posługiwały siostry miłosierdzia ze zgromadzenia św. Elżbiety. Mieszkały w klasztorze ufundowanym przez rodzinę Stablewskich ze Szlachcina. W 1994 roku, w wieku niespełna 93 lat, zmarła siostra Anastazja. Trumnę z jej ciałem złożono do grobu przy nietrzanowskim kościele. W tym samym miejscu w 1910 roku pochowano dwie inne siostry: Neophytę i Vannosę, co upamiętnia nagrobna inskrypcja.

Juliusz Kraziewicz

Spacerując wokół kościoła w Nietrzanowie napotykamy groby okolicznych dziedziców, którzy łożyli na utrzymanie parafii i wspierali rozbudowy i remonty świątyni oraz groby administratorów parafii i sióstr zakonnych. Jest jednak jeszcze jeden nagrobek, który budzi zaciekawienie. To miejsce pochówku osoby, która tyle miała wspólnego z Nietrzanowem, że ostatnie lata swojego życia spędziła należąc do tej parafii. Mowa o… i tu pojawia się pierwsza niejasność: Julian czy Juliusz? Na nagrobku widnieje nazwisko Julian Kraziewicz, a źródła historyczne podają imię Juliusz. Można przypuszczać, że błąd leży po stronie warsztatu kamieniarskiego lub osoby zlecającej wykonanie pomnika. Istnieje także możliwość, że Kraziewicz, będąc osobą powszechnie lubianą i szanowaną, nazywany był po prostu Julkiem, co jest zdrobnieniem zarówno od imienia Julian, jak i Juliusz. Świadkowie tego nie potwierdzą, ponieważ mowa jest o osobie, która żyła w XIX wieku.

Juliusz Kraziewicz jest osobą właściwie zapomnianą w powiecie średzkim, choć jego imię noszą ulice i szkoły w polskich miastach. Środa w żaden sposób nie upamiętniła człowieka, który dał się poznać jako gorący patriota i społecznik w czasach, gdy kraj był podzielony między zaborcami, a każdy przejaw inicjatyw społecznych budził wśród władz niepokój. Kraziewicz dbał o folklor i jednocześnie podtrzymywał świadomość narodową w zaborze pruskim.

Juliusz Kraziewicz był związany przede wszystkim z Warmią i Pomorzem, ale jego działalność zataczała coraz szersze kręgi, więc zasługi ma także dla Kujaw i Mazowsza. Urodził się 20 maja 1829 roku w Lidzbarku Welskim, w obecnym powiecie działdowskim. Matka zmarła przy porodzie, a ojciec pracował w odległym o blisko 50 kilometrów Rypinie, więc wychowaniem Juliusza zajęli się dziadkowie. Skończył szkołę elementarną w Lidzbarku i naukę kontynuował w gimnazjum w Chełmnie. Dzień po opuszczeniu rodzinnej miejscowości wszyscy jego bliscy zostali zamordowani. Później Kraziewicz kontynuował edukację w szkole rolniczej w Elblągu i osiadł pod Działdowem na gospodarstwie, które kupili mu dziadkowie. Ożenił się z Augustą Taube, która miała niemieckie korzenie, ale cały czas duchem był Polakiem. Przeniósł się do Tymawy, a 1 października 186 roku założył w Piasecznie włościańskie Towarzystwo Rolnicze, które stało się wzorem dla powstających kółek rolniczych. Zorganizował Spółkę Pożyczkową i Kasę Oszczędności, będącą pierwszym Bankiem Ludowym. Z inicjatywy Juliusza Kraziewicza powstawały wiejskie biblioteki i chłopskie zespoły teatralne. 14 czerwca 1866 roku powstało Towarzystwo Gospodyń – pierwowzór Kół Gospodyń Wiejskich. Dopiero kryzys w 1888 roku doprowadził do upadku cukrowni w Gniewie, której dyrektorem był Kraziewicz, co odbiło się na jego dalszych losach. Sprzedał gospodarstwo i zamieszkał w Gdańsku u swoich córek. Szukając pracy trafił do Murzynowa Leśnego, gdzie zajął się parcelacją tamtejszego majątku. Zmarł nagle 4 kwietnia 1895 roku na udar serca. Wiecznie żywa pozostała jego sentencja: „Kto kocha swoją Ojczyznę, cnoty, obyczaje - niechaj strzeże tej ziemi, niech ją w skiby kraje”.

::news{"type":"see-also","item":"29770"}