Dziadek nienawidził Polaków. Córka i wnuczka im pomagały

Hermann Kennemann był postacią niezwykle barwną i niewątpliwie zapisał się na kartach historii powiatu średzkiego. Był nie tylko świetnym gospodarzem, ale niestety także nacjonalistą skrajnie potępiającym wszystko co polskie. Co innego jego córka Jadwiga i wnuczka Elisabeth, które zasłynęły dobroczynnością.

Wróg Polaków

Alexander Hermann Kennemann urodził się 4 stycznia 1815 roku w Soldin, w pruskiej rejencji frankfurckiej, w prowincji Brandenburgia. Dziś ta miejscowość to polski Myślibórz w województwie zachodniopomorskim. Bardzo szybko wstąpił do wojska i w wieku 23 lat mógł już szczycić się stopniem porucznika. Kennemann w 1840 roku kupił część dóbr nowomiejskim wraz z majątkiem w Klęce, gdzie wybudował, istniejący do dziś, pałac. Przez wiele lat ubiegał się o wybór do pruskiej izby reprezentantów, ale za każdym razem więcej głosów zdobywał Polak. Być może właśnie to było powodem, że Kennemann znienawidził Polaków. Skupował majątki ziemskie, co było elementem germanizacji ziem polskich. Wkrótce stał się jednym z trzech założycieli HaKaTy – Związku Popierania Niemczyzny w Marchiach Wschodnich. Celem HaKaTy była m.in. likwidacja literatury i prasy polskiej, wprowadzenie zakazu używania mowy polskiej i sprowadzanie Niemców, którzy mieli kupować nieruchomości, gospodarstwa i przedsiębiorstwa.

Gdyby nie antypolska działalność Kennemanna, dziś pewnie miałby swój pomnik na terenie gminy Nowe Miasto nad Wartą. Był budowniczym nowych folwarków, szczególnie na obszarze dzisiejszego powiatów: średzkiego, jarocińskiego i pleszewskiego. Budował mleczarnie, gorzelnie, cegielnie i to on dał podwaliny pod budowę (już po II wojnie światowej) Wytwórni nr 11 w Klęce, czyli późniejszego Herbapolu.

W 1845 roku Kennemann ożenił się z młodszą od siebie o 12 lat Elisabeth Delhaes, która zmarła rok później w trakcie porodu. Zaraz po jej śmierci ożenił się drugi raz. Tym razem jego wybranką była rówieśniczka Marie Gephardt. Miał z nią czwórkę dzieci, ale tylko Jadwiga dożyła wieku dojrzałego.

Córka Kennemanna

Jadwiga, a właściwie Hedwig Auguste Louise Kennemann, urodziła się 5 listopada 1854 roku w Klęce. W 1879 roku wyszła za mąż za 32-letniego Richarda Carla Maximiliana von Jouanne (Niemca pochodzenia francuskiego), wnosząc posag w postaci majątku Jeziory Małe, który Kennemann zakupił od Józefa Czarneckiego. Małżeństwo posiadało kilka majątków, ale szczególnie upodobali sobie właśnie Jeziory Małe, gdzie znajdował się dwór z 1859 roku, wybudowany dla Potulickich według projektu, mało jeszcze wtedy znanego architekta Stanisława Hebanowskiego, właściciela Giecza, pochowanego przy tamtejszym kościele romańskim. Nowi właściciele w 1887 roku dobudowali do istniejącego budynku niższą część, znacznie zmieniając przy tym symetryczną bryłę pałacu.

W tym miejscu należy wspomnieć, że cały czas mowa jest o majątku znanym dziś jako Łękno, jednakże w omawianym okresie nie stosowano dzisiejszej nazwy, lecz Jeziory Małe, a jeszcze częściej, ze względu na położenie na terenie zaboru pruskiego, niemiecką nazwę Seeburg.

Źródła historyczne nie przedstawiają zbyt wielu informacji o rodzinie Hedwig i Maxa Jouanne. Z całą pewnością Hedwig nie odziedziczyła po Kennemannie dwóch wyróżniających go cech: żądzy posiadania wielkich obszarów ziemskich i nienawiści do Polaków. Małżeństwo w swoich majątkach zatrudniało Polaków i cieszyli się oni podobnymi przywilejami, jak Niemcy. Mimo wyznania ewangelickiego wspierali również działalność kościoła katolickiego. Ich majątki nie prosperowały zbyt dobrze, a niektóre, np. Strzeszyn, zostały oddane w dzierżawę. Majątki podupadły po śmierci Maxa, który zmarł 14 grudnia 1904 roku w swojej posiadłości w Łęknie i został pochowany na prywatnym cmentarzu, założonym w wąskim przesmyku oddzielającym dwa pobliskie jeziora: Łękno i Jeziory Małe.

Śmierć Jadwigi

11 kwietnia 1910 roku w Klęce zmarł Hermann Kennemann, a część dóbr po nim przejęła córka Hedwig, wówczas już wdowa, oraz jej najstarszy syn Otto. Wiadomo też, że w tym samym roku córka Kennemanna spisała testament, przekazując swoją część majątku najmłodszemu z siedmiorga dzieci – córce Elisabeth. Dla rodu nie były to szczęśliwe lata. Najpierw zmarła druga z córek małżeństwa Jouanne – Therese, później nestor rodu – Hermann, a w grudniu 1910 roku w niemieckiej prasie ukazał się artykuł mówiący o wypadku, do którego doszło 10 grudnia na terenie Santomischel (Zaniemyśla). - Podczas polowania zbiorowego Max Jouanne z Seeburg – wnuk nieżyjącego już, znanego radcy rolnego Kennemanna – został trafiony śrutem w oko; oko uznano za stracone – czytamy w bydgoskim wydaniu Ostdeutsche Presse. Co więcej, okazało się, że myśliwym, który postrzelił Maxa, był jego krewny.

W 1916 roku, podczas I wojny światowej, śmierć poniósł Otto Jouanne, a majątek po nim dziedziczył młodszy brat – Max, zwany Maksymilianem juniorem. 21 czerwca 1930 roku zmarła córka Kennemanna – Hedwig Auguste Louise von Jouanne. Do końca życia mieszkała w pałacu w Łęknie i została pochowana u boku męża. Nadleśnictwo Babki oznaczyło to miejsce tablicą informacyjną.

- Majątek zaniemyski był posagiem Hedwig, który wniosła do małżeństwa z Maxem. Świadkowie wspominają tę rodzinę pozytywnie – jako właściciele Zaniemyśla i okolicznych ziem przyczynili się do ich rozwoju, dbając również o katolicki kościół parafialny – regularnie łożyli na potrzeby społeczne i parafialne. Jednak jako Niemcy byli izolowani przez tutejsze środowisko polskich ziemian, co było w okresie zaborów uzasadnionym wyrazem patriotycznego obowiązku. Prawdopodobnie spoczywa tu także ich zmarła we wczesnym dzieciństwie córka. A według ustnych przekazów, Max kazał się pochować w tym grobie razem ze swoimi ulubionymi zwierzętami – koniem i psem – czytamy na tablicy przy grobach Hedwig i Maxa Jouanne.

Cmentarz w Łęknie

Do cmentarza Jouanne nie jest trudno trafić. Niestety miejsce to na przestrzeni lat uległo dewastacji. Dziś jest zarośnięte, zaniedbane i pozbawione metalowego ogrodzenia. O dawnych właścicielach majątku przypominają dwa skromne nagrobki, pozostałości podmurówki ogrodzenia i tablica informacyjna. Treść informacji może jednak mylić. Jest bowiem małe prawdopodobieństwo, że w tym miejscu pochowana została córka Hedwig i Maxa. Nie ma żadnych informacji o sprowadzeniu do Łękna zwłok 17-letniej Therese, która zmarła w Dreźnie. Pozostałe córki zmarły w późniejszym okresie z dala od rodzinnego domu. Faktem jest, że małżeństwo Jouanne, choć cieszyło się poważaniem wśród okolicznych mieszkańców, to jednak musiało mierzyć się z niechęcią wielu osób, ponieważ należeli do narodu, który pozbawił Polaków niepodległości. Trudno jednak pominąć wkład, jaki rodzina Jouanne wniosła w rozwój zarówno okolic Zaniemyśla, jak i innych obszarów, gdzie posiadała majątki. Niezaprzeczalnie jednak była to zasługa Maxa, a po jego śmierci Hedwig już tak dobrze nie radziła sobie z zarządzaniem włościami. Umierając pozostawiła podupadłe folwarki i długi, z którymi przyszło mierzyć się córce Elisabeth.

Wnuczka Kennemanna

Polska odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów 11 listopada 1918 roku. Jest to data symboliczna, ponieważ tego dnia Józef Piłsudski przejął władzę wojskową. Niepodległość już wcześniej ogłosiła Rada Regencyjna, a jeszcze na początku stycznia 28. prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson wskazał potrzebę utworzenia państwa polskiego z dostępem do morza. Ostatnie miesiące I wojny światowej dawały więc Polakom nadzieję na życie w niepodległym państwie. Taki zwrot wydarzeń postawił 24-letnią Elisabeth przed dylematem: zostać w Polsce, czy uciekać do Niemiec? Z pewnością wpływ na jej decyzję miał fakt, że znała treść testamentu i wiedziała, iż po śmierci matki odziedziczy spory majątek. Już wtedy zarządzała niektórymi folwarkami, dlatego w 1918 roku postanowiła przyjąć obywatelstwo polskie. Jeszcze bardziej związała się z Polakami, których, jako właścicielka ziemska, traktowała bardzo sprawiedliwie. Dla jednych była wspaniałą Polką, dla innych nadal pozostawała Niemką, dlatego wraz z wybuchem II wojny światowej została aresztowana przez Polaków i wywieziona z majątku. Szybko udało się jej zbiec i wrócić do Łękna. Żyła jednak w świadomości, że w każdej chwili ponownie może stracić wolność. Zapewne dlatego zaczęła mocno wspierać Niemców, choć nie zapominała także o Polakach. Zawsze wstawiała się za swoimi pracownikami i starała się wydostać ich z niewoli, gdy zostali aresztowani. Jest niemal pewne, że wielu Polakom uratowała w ten sposób życie. W polsko-niemieckiej rozterce pozostała w Łęknie niemal do końca wojny. Uciekła dopiero w obawie przed nadciągającą armią radziecką. Zmarła 19 lutego 1952 roku we Frankfurcie nad Odrą i tam została pochowana.

W ostatnich miesiącach II wojny światowej zginęło troje rodzeństwa Elisabeth: siostry Hedwig II (najstarsza) i Hildegard (piąte dziecko Hedwig i Maxa Jouanne) oraz brat Max II, który gospodarował na włościach odziedziczonych po dziadku i doprowadził do rozkwitu takich folwarków, jak np. Chocicza, Boguszyn czy Murzynówko. Najdłużej żyjącą wnuczką Kennemanna była Annemarie, która w 1947 roku wyjechała do Niemiec, gdzie zmarła w wieku 95 lat.