Zapomniany grób z nieczytelną inskrypcją ma 151 lat

Wybraliśmy się na spacer po nekropoliach i wspominamy tych, którzy odeszli dawno temu, ale pozostawili po sobie ślad w kronice historycznej regionu. W tym materiale zaglądamy na przykościelny cmentarz w Winnej Górze.

Sarkofag generała

Skoro Winna Góra, to niewątpliwie spacer należy rozpocząć od odwiedzenia grobu generała Jana Henryka Dąbrowskiego, twórcy Legionów Polskich we Włoszech, dowódcy w trzech powstaniach zbrojnych na terenie Wielkopolski, Kawalera Orderu Orła Białego i Orderu Virtuti Militari. Sylwetka generała jest na tyle znana, że nie trzeba kolejny raz jej przypominać. Dąbrowski zmarł 6 czerwca 1818 roku w Winnej Górze, majątku nadanym mu przez cesarza Napoleona w 1807 roku. Zgodnie z jego życzeniem ciało zostało zabalsamowane (źródła podają, że razem z mundurem i odznaczeniami) i złożone w mosiężnej trumnie, która następnie została włożona do drewnianej trumny. W trakcie balsamowania ciała usunięte zostało serce generała, które, zgodnie z jego wolą, pozostało w winnogórskim pałacu. Z kolei trumnę złożono w podziemnej krypcie kościoła. Dopiero po latach wybudowana została kaplica, w której stanął sarkofag z trumną generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Urna z sercem generała, po długiej tułaczce, w 1997 roku została złożona w podziemiach kościoła św. Wojciecha w Poznaniu, w Krypcie Zasłużonych Wielkopolan. Druga żona generała Dąbrowskiego Barbara Dąbrowska z Chłapowskich zmarła 22 stycznia 1848 roku w Paryżu. Jej ciało zostało sprowadzone do Polski i została pochowana w podziemiach kościoła w Winnej Górze, obok innych członków rodzin Dąbrowskich i Mańkowskich. Krypta nie jest dostępna dla zwiedzających.

Groby i tablice

W winnogórskim kościele pochowany został m.in. syn generała Bronisław, zmarły 2 kwietnia 1880 roku. W zewnętrzną ścianę kaplicy-mauzoleum wmurowana została tablica epitafijna z informacją, że żona Bronisława Weronika Dąbrowska z Łąckich została pochowana w Sadkach.

Na zewnętrznej ścianie kaplicy można zobaczyć także inne tablice. Jedna z nich upamiętnia pułkownika Tadeusza Wolińskiego z 4. Pułku Piechoty Wojsk Polskich Wielkiego Księstwa Warszawskiego. Pułkownik służył pod dowództwem generała Dąbrowskiego i był jego przyjacielem. 8 sierpnia 1814 roku Woliński przebywał w Winnej Górze, gdzie w przypałacowym parku targnął się na życie. Dąbrowski w miejscu śmierci kazał postawić obelisk, ale został zniszczony w czasie II wojny światowej. Pozostała jedynie tablica, którą później umieszczono na ścianie kaplicy. Tuż obok umieszczono tablice upamiętniające dwóch kapłanów posługujących w winnogórskiej parafii, a którzy ponieśli śmierć z rąk hitlerowców: ks. Kazimierza Nowickiego – zamordowanego we wrześniu 1939 roku w Mielnie (powiat gnieźnieński) oraz ks. Antoniego Szlachty, zamęczonego w styczniu 1943 roku w Inowrocławiu.

Wewnątrz kościoła można zobaczyć także tablicę upamiętniającą bohaterskich mieszkańców Winnej Góry i okolicznych wsi, którzy ponieśli śmierć podczas I i II wojny światowej oraz w trakcie powstania wielkopolskiego. Z kolei w kaplicy-mauzoleum generała Dąbrowskiego na ścianach umieszczono tablice upamiętniające sześciu synów majora Macieja Płonczyńskiego herbu Glaubicz z pobliskiej Chociczy – „wojowników z bojów napoleońskich i powstań”. Na innej ścianie znajduje się tablica upamiętniająca Mikołaja Leszczyca Dobrzyckiego z Rumiejek, oficera i powstańca poległego pod Obornikami w 1848 roku. Pomysłodawcą upamiętnienia tych Bohaterów był ksiądz Stanisław Kozierowski, proboszcz parafii pw. św. Michała Archanioła w Winnej Górze, który administrował parafią przez 20 lat, aż do śmierci w dniu 1 lutego 1949 roku. Ksiądz Kozierowski, zgodnie z życzeniem, został pochowany w rodzinnym Trzemesznie.

Skoro już mowa o kapłanach związanych z parafią w Winnej Górze, to nie sposób pominąć najdłużej urzędującego tam proboszcza – księdza Teofila Piątkowskiego, Szambelana Papieskiego, który przez 44 lata szefował winnogórskiej parafii. Zmarł po długim cierpieniu 30 maja 1893 roku i został pochowany na przykościelnym cmentarzu, u boku zmarłej niespełna półtora roku wcześniej siostry Marii.

Tajemniczy grób

Tuż obok grobu księdza proboszcza Piątkowskiego i jego siostry znajduje się niepozorny grób, którego płyta zawiera nieczytelną inskrypcję. Wygląda, jakby był od lat zupełnie zapomniany, a źródła historyczne niewiele mówią o osobie, która została w nim pochowana. Pierwszym przeglądanym przeze mnie dokumentem była „Karta cmentarza przykościelnego parafii pw. św. Michała Archanioła w Winnej Górze” sporządzona w 1994 roku na potrzeby Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie. Z wspomnianej karty wynika, że pod cementową płytą znajduje się trumna ze zwłokami Wojciecha Krakewskiego, adiutanta generała Dąbrowskiego. Za szybko cieszyłem się, że tak łatwo udało mi się rozwikłać tę zagadkę. W „Aktach stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Winnagóra (pow. średzki)”, znajdujących się w zasobach Archiwum Państwowego w Poznaniu, nie znalazłem nikogo o takim nazwisku. Przyjąłem również, że w dokumencie mogła wystąpić literówka i zmarły nosił nazwisko Krajewski. To nazwisko występuje w archiwach parafii, ale nie w zestawieniu z imieniem Wojciech. Wiadomo także, że generał Dąbrowski w całej swojej żołnierskiej służbie miał przeszło dwudziestu adiutantów. Prześledzenie losów każdego z nich nie dało pożądanego rezultatu. W Winnej Górze bywał podpułkownik Karol Pflugbeil, ale ten został pochowany w Warszawie. Z przeglądanych dokumentów jasno wynika, że w Winnej Górze nie pochowano żadnego z adiutantów generała. Ani kapitana Andrzeja Stossa, walczącego pod Miłosławiem jeszcze w randze podporucznika, ani pułkownika Ludwika Sczanieckiego z Boguszyna, który zmarł w Paryżu, a jego ciało złożono w krypcie grobowej w kościele w Brzóstkowie (gmina Żerków). Więcej światła na osobę pochowaną w grobie przy winnogórskim kościele rzuciła dopiero lektura publikacji wydanej w 1997 roku nakładem Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Redaktorzy Maria Strzałko i Jerzy Sobczak zadali sobie więcej trudu niż pracownik Ośrodka Dokumentacji Zabytków z Warszawy i rozszyfrowali inskrypcję na grobie. Z opracowania wynika, że pod płytą pochowano „Wojciecha K. Bakowskiego, zmarłego w 1875 roku sługę wiernego Jenerała Dąbrowskiego”.

Dla potomnych

Na koniec, po odwiedzinach kościoła w Winnej Górze i spacerze wokół świątyni, pozostaje mi zadać pytanie: Czy ktoś, kto wiernie służył generałowi walczącemu za naszą Ojczyznę, zasługuje na zapomnienie? Ten człowiek stał u boku Bohatera, którego nazwisko wybrzmiewa w refrenie hymnu państwowego! W przyszłym roku minie sto lat, jak Mazurek Dąbrowskiego oficjalnie został uznany hymnem Rzeczypospolitej Polskiej, więc jest do doskonała sposobność, aby do 26 lutego przywrócić pamięć o niejakim Bakowskim (możliwe, że Bąkowskim). Nie może być tak, że wchodząc na teren winnogórskiej parafii widzimy jedynie beton porośnięty mchem. To miejsce spoczynku osoby związanej z historią naszego regionu i całej Polski.