Samolot nadleciał od strony Poznania. O godzinie 22:28 doszło do katastrofy

Dokładnie 73 lata temu jeszcze nikt z mieszkańców Słupi Wielkiej nie zdawał sobie sprawy, że za chwilę dojdzie do katastrofy, która dopisze kolejny rozdział w kronice historycznej tej miejscowości.

We wtorek 18 sierpnia 1953 roku po godzinie 22:20 od strony Poznania nadleciał wojskowy samolot CSS-13, który, z nieznanych przyczyn, rozbił się na polu. W katastrofie zginęli dwaj piloci: chorąży pilot Henryk Grzybowski i kapitan Michał Jasiński.

Nazwa samolotu jest skrótem nazwy placówki zajmującej się konstrukcjami lotniczymi – Centralne Studium Samolotów, w którym, na bazie sowieckiego szkolnego samolotu U-2 (znanego w Polsce jako Po-2), powstał projekt lekkiego samolotu CSS-13.

Samolot produkowany był z początku w Mielcu (180 sztuk), a następnie w WSK Okęcie, gdzie powstało około 320 tych maszyn. CSS-13 miał wiele zastosowań – wojsko używało go do celów transportowych (przewóz prasy, poczty i tajnych dokumentów), do kruszenia lodu na rzekach (ostrzał z karabinu maszynowego), a nawet w celach bojowych, gdyż samolot mógł przenosić ładunek złożony z 6 bomb o maksymalnej wadze 50 kilogramów każda (łącznie 300 kg). Jednak najczęściej stosowany był do lotów szkoleniowych, m.in. przez 51. Pułk Lotnictwa Szturmowego, sformowany na lotnisku w Gdańsku-Wrzeszczu, a następnie przebazowany najpierw do Poznania, a później do Piły. Choć w 1953 roku 51 plsz bazował jeszcze nad Bałtykiem, to zdarzało się, że stacjonował na poznańskiej Ławicy.

Tak było 18 sierpnia, gdy po zapadnięciu zmroku samolot CSS-13 wystartował w kierunku Jarocina. Na pokładzie znajdował się chorąży pilot Henryk Grzybowski, który, przynajmniej teoretycznie, feralnej nocy pilotował maszynę, Drugie miejsce zajął kapitan Michał Jasiński, wykładowca Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Samolot wyposażony był w podwójny układ sterowniczy, co dawało możliwość sterowania także osobie siedzącej za pilotem.

Z nielicznych przekazów wynika, że dokładnie o godzinie 22:28 samolot CSS-13 rozbił się na polu uprawnym w Słupi Wielkiej, około 200 metrów od przejazdu wąskotorówki, patrząc w kierunku miejscowości Koszuty i Lorenka. Możliwe, że pilot zamierzał posadzić maszynę na drodze, ale to się nie udało. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że powodem katastrofy była awaria maszyny, ale w tamtych czasach zatajano informacje na temat wypadków z udziałem samolotów wojskowych, produkowanych na licencji ZSRR. Po zderzeniu z ziemią samolot CSS-13 stanął w płomieniach. Obaj wojskowi ponieśli śmierć.

Niespełna rok później do podobnego zdarzenia doszło w okolicach warszawskiego Okęcia. Samolot CSS-13 w wersji sanitarnej rozbił się o ziemię, a władze przyznały wówczas, że do katastrofy przyczyniła się niewystarczająca liczba okuć drewnianej komory dwupłatowca. W tym miejscu należy dodać, że konstrukcja tych samolotów była tylko wzmacniana elementami metalowymi, a całość wykonano z drewna.

Na znak pamięci o żołnierzach, którzy zginęli 18 sierpnia 1953 w katastrofie w Słupi Wielkiej, przy tamtejszej szkole, wybudowanej 22 lata później, ustawiono statecznik samolotowy z namalowanymi wizerunkami ofiar tej katastrofy.

Warto też pamiętać, że tragiczny wypadek w Słupi to nie jedyna katastrofa samolotowa, która miała miejsce niedaleko Środy. Wcześniej samoloty rozbiły się także w Cielczy, Jaraczewie i Śnieciskach.