Butelki i puszki trzymane w workach, czyli system kaucyjny

Teoretycznie od 1 października ubiegłego roku w Polsce funkcjonuje system kaucyjny. Teoretycznie, ponieważ z początku trudno było kupić napoje w opakowaniach objętych kaucją. Dziś są one powszechne, ale sam system budzi wiele kontrowersji.

System kaucyjny to mechanizm, w którym sprzedawca napojów w opakowaniach pobiera od klienta dodatkową opłatę (kaucję) za każdą sprzedaną butelkę lub puszkę. Pobraną kaucję klient może odzyskać zwracając puste opakowania do punktu zbiórki. W Polsce ten system obowiązuje od 1 października 2025 roku, jednakże producenci napojów mieli czas, aby dostosować produkcję do nowych wymogów. Dziś coraz trudniej kupić napój w opakowaniu bez kaucji, a co za tym idzie – płacimy więcej za produkty. Kaucję można odzyskać, jednakże wiele osób ma z tym problem. Na przykładzie losowo wybranych sklepów w powiecie średzkim sprawdziliśmy, jak funkcjonuje system kaucyjny.

Zgodnie z przepisami w każdej gminie musi działać przynajmniej jeden punkt zwrotu opakowań. Mniejsze sklepy nie mają obowiązku prowadzenia skupu opakowań kaucjonowanych, ale markety o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych już muszą klientom oddać kaucję za zwrócone opakowanie. W wielu miejscach jest to możliwe tylko przy kasie. Butelkomaty na terenach wiejskich są nadal rzadkością. Np. w sklepie Dino w Murzynowie Leśnym trzeba stać w kolejce do kasy, aby zwrócić plastikową butelkę czy puszkę. Nawet w Środzie nie każdy sklep wielkopowierzchniowy posiada urządzenie do odbioru opakowań. W sklepie Netto butelkomat zastępują sprzedawcy.

Opakowania z kaucją można zwrócić w butelkomatach usytuowanych przy dyskontach sieci Biedronka. Problem w tym, że automat nie wypłaca gotówki, lecz jedynie wydaje pokwitowanie z którym należy udać się do kasy. Dzięki kuponowi można kaucję odebrać w gotówce lub wymienić na produkty. Automat znajduje się też w osobno wydzielonym pomieszczeniu przy markecie sieci Lidl. Tam także klient otrzymuje kupon z kwotą odpowiadającą sumie kaucji za wszystkie zwrócone opakowania. Butelkomat działa również w sklepie Aldi, jednakże można z niego korzystać wyłącznie w godzinach otwarcia placówki.

Korzystanie z butelkomatów jest bardzo proste. Wystarczy włożyć w otwór jedno opakowanie, aby na wyświetlaczu pojawiła się kwota kaucji, którą możemy odebrać. Za każdą metalową puszkę do pojemności jednego litra i każdą jednorazową butelkę plastikową do 3 litrów pojemności otrzymamy zwrot kaucji w wysokości 50 groszy pod warunkiem, że wcześniej ta kaucja została naliczona. Jak to sprawdzić? Na opakowaniu musi znajdować się oznaczenie w postaci prostokąta złożonego ze strzałek z wpisaną wewnątrz kwotą kaucji. Jeśli takiego oznaczenia nie ma, to recyklomat nie rozpozna opakowania i nie naliczy zwrotu kaucji. Tak samo będzie w przypadku, gdy kaucja została naliczona przy zakupie napoju, jednakże opakowanie nie posiada oryginalnej etykiety lub została ona uszkodzona. Nawet jeśli mamy opakowanie kaucjonowane i znajduje się na nim oryginalna i kompletna etykieta, to niekoniecznie możemy liczyć na zwrot kaucji! Kolejnym warunkiem, jaki musi zostać spełniony, jest fabryczny kształt opakowania. Kaucja za zgniecioną puszkę czy butelkę przepada. W przypadku puszek ich odkształcenie jest praktycznie niemożliwe, ale plastikowe butelki można spróbować przywrócić do wcześniejszego wyglądu. Butelkomaty są tak czułe, że wystarczy lekkie odkształcenie, aby pojawił się komunikat, że opakowanie nie jest objęte systemem kaucyjnym.

Fakt, że opakowania w chwili zwrotu muszą posiadać fabryczne kształty bywa denerwujący dla właścicieli małych mieszkań, którzy nie posiadają miejsca na składowanie pustych opakowań. - W 50-litrowym worku mieści się kilka kilogramów zgniecionych puszek aluminiowych, ale bez zgniatania zmieści się maksymalnie kilogram, czyli ponad 50 półlitrowych puszek. Jeszcze gorzej jest w przypadku plastikowych butelek, które zajmują więcej miejsca – żalą się nasi Czytelnicy. Brak miejsca do składowania zmusza klientów do częstszego odwiedzania punktów, w których można odzyskać kaucję. Wiele osób otwarcie przyznaje, że nie ma zamiaru oddawać opakowań i lądują one w śmieciach. Podobnie twierdzą osoby w podróży, które nie chcą, nosić ze sobą dodatkowego bagażu w postaci siatki z pustymi butelkami.

Problem stanowią też szklane butelki. Mimo oznaczeń na recyklomatach nie można takich opakowań zwracać