Szesnaście dekad gromadzenia oszczędności i kredytowania

W pejzaż Środy wtopiło się wiele banków i agencji bankowych. Niektóre powstały niedawno, część z nich jest od wielu lat. Banki przez lata przeprowadzały się do nowych siedzib, dokonywały fuzji i zmieniały nazwy. Klientów kuszą bilbordami reklamującymi tanie pożyczki czy atrakcyjne lokaty. Część z nich zniknęło z mapy miasta. Jednak jeden jest „od zawsze”. We wtorek 160. rocznicę powstania obchodzi Bank Spółdzielczy w Środzie Wielkopolskiej. Uroczyste obchody o godzinie 16:00 rozpocznie msza święta w Bazylice Kolegiackiej Wniebowzięcia NMP.

Historia bankowości w Polsce nie jest zbyt skomplikowana. Większość banków powstała w 1989 roku, kiedy to nastąpiła modernizacja systemu bankowego i prywatyzacja banków komercyjnych. Powstawały na bazie polskiego kapitału oraz zagranicznego. Wcześniej w kraju działało zaledwie kilka banków. Największym z nich był Bank Polski, który pełnił funkcję banku centralnego Królestwa Kongresowego. Działały też Domy Bankowe oraz prywatne kantory. Bank Polski w 1870 roku został rozwiązany przez władze carskie. Wówczas w Warszawie powstał Bank Handlowy, finansujący głównie przemysł, koleje i handel. Kolejne duże banki zaczęły powstawać dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, czyli po roku 1918.

Wcześniej jednak istniała potrzeba funkcjonowania instytucji bankowych przeznaczonych dla ludności. Stąd w znajdującym się pod zaborami kraju zaczęto tworzyć banki spółdzielcze i samopomocowe. Wtedy właśnie powstał Bank Spółdzielczy w Środzie Wielkopolskiej, który dziś obchodzi 160. rocznicę założenia.

6 stycznia 1866 roku powołana została do życia Kasa Oszczędności i Pożyczki Towarzystwa Rzemieślniczego, której kontynuatorem jest Bank Spółdzielczy w Środzie Wielkopolskiej. Tego dnia uchwalony został statut Kasy Oszczędności i Pożyczki Towarzystwa Rzemieślniczego pod opieką św. Józefa w Środzie. Jak nazwa wskazuje Kasa była własnością Towarzystwa Rzemieślniczego. Celem kasy był niesienie pomocy materialnej członkom Towarzystwa poprzez gromadzenie ich oszczędności oraz udzielanie im korzystnego kredytu. Kasa działała początkowo na terenie miasta, a należeć mogli do niej tylko członkowie.

Główną postacią i organizatorem był Ksiądz Augustyn Samarzewski, który funkcję prezesa kasy pełnił do 1883 roku. Fundusze kasy tworzone były ze składek i ofiar przeznaczonych na żelazny fundusz, udziały, depozyty oraz pożyczki. Pierwszy depozyt w kwocie 33 marek w dniu rozpoczęcia działalności kasy tj. 7 stycznia 1866 roku złożyła robotnica Agnieszka Waligóra z Topoli, zaś pierwszą pożyczkę w wysokości 90 marek zaciągnął Stanisław Waraczewski z Topoli.

Co ciekawe, Kasa trudniła się w tamtym czasie również pośrednictwem w handlu skórami oraz prowadziła działalność kulturalną i oświatową wśród członków. Ówczesna działalność Kasy, która miała charakter zamknięty, nie mogła sprostać oczekiwaniom rynku. Już dwa lata po jej powstaniu zmieniony został statut i od stycznia 1868 roku mogły do niej należeć także osoby spoza Towarzystwa Rzemieślniczego. Po kilku latach działalności Kasy miała nastąpić jej likwidacja. Władze pruskie powołały Powiatową Kasę Oszczędności, która miała doprowadzić istniejącą polską Kasę do upadku chociażby poprzez udzielanie atrakcyjnie oprocentowanych pożyczek. Jednak dla ludności narodowości polskiej ważniejszy był patriotyzm. Wiele osób zbojkotowało ofertę zaborcy i właśnie dlatego bank przetrwał te ciężkie czasy. Zmieniał jednak swoją nazwę. Najpierw funkcjonował jako Kasa Oszczędności i Pożyczki, a następnie, od 1914 roku jako Bank Ludowy. W tym roku bank zmienił także swoją siedzibę. Przeniósł się z domu pana Bogulińskiego do kamienicy na Starym Rynku, gdzie niezmiennie, od 106 lat funkcjonuje do dziś. Budynek ten jest bowiem własnością Banku. Działalność została zawieszona jedynie na czas II wojny światowej, kiedy to okupant utworzył w tym miejscu niemiecką Powiatową Kasę Oszczędności. Po odzyskaniu niepodległości koleje Banku Ludowego bywały różne, Bank pracował pod nazwą Banku Ludowego, Gminnej Kasy Spółdzielczej a w końcu Banku Spółdzielczego. Kolejne lata przyniosły jednak wiele zawirowań w polskim systemie bankowym. Wielokrotnie zmieniane w czasach PRL-u przepisy bankowe powodowały, że średzki Bank Spółdzielczy przeżywał raz gorsze, a raz lepsze czasy. W 1953 roku w stosunku do lat poprzednich znacznie zmniejszył się zakres działalności oszczędnościowej oraz ograniczono kredytowanie. Znacznie pogorszyły się warunki pracy, gdyż lokale bankowe zajęte zostały przez Oddział Narodowego Banku Polskiego. Gminną Kasę Spółdzielczą przeniesiono do pomieszczeń Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, stwarzających bardzo prymitywne warunki pracy. Kolejne zmiany w prawie pomniejszały bądź rozszerzały kompetencje banków spółdzielczych. Szersze spektrum działania dała dopiero transformacja ustrojowa. W 1990 roku powstała możliwość dobrowolnego zrzeszania się. Bank Spółdzielczy w Środzie Wielkopolskiej wspólnie z 125 bankami spółdzielczymi podjął decyzję o utworzeniu i przystąpieniu do Gospodarczego Banku Wielkopolskiego S.A. w Poznaniu.

Na początku stycznia 2001 roku weszła w życie ustawa regulująca działalność banków spółdzielczych. Jedną z wprowadzonych zmian było zapewnienie dużej swobody większym bankom, o kapitale założycielskim przekraczającym 5 mln euro. Średnie i małe banki spółdzielcze, o kapitałach poniżej 5 mln euro miały obowiązek zrzeszania się na podstawie umowy z jednym z banków zrzeszających. W 2005 roku Bank Spółdzielczy w Środzie Wielkopolskiej osiągnął próg założycielski dla banków spółdzielczych – 1 mln euro funduszy własnych. Obecnie wraz z SGB-Bank w Poznaniu i ze zrzeszonymi Bankami Spółdzielczymi tworzymy Spółdzielczą Grupę Bankową. Choć Bank Spółdzielczy jest bankiem uniwersalnym, to jego cele nie odbiegają od tych sprzed 160 lat. Zadaniem banku jest nadal służenie ludności tak, jak to miało miejsce już w chwili jego założenia.

\Warto w tym miejscu nadmienić, że ogromne zasługi dla rozwoju Banku w początkowych latach jego działalności miał Związek Spółek Zarobkowych, który był centralą finansową polskich spółdzielni kredytowych. Kasa kilkakrotnie nabywała akcje Banku Związków Spółek Zarobkowych, lokowała w nim swoje nadwyżki pieniężne, korzystała w miarę potrzeby z kredytów, a z biegiem lat w coraz szerszym zakresie korzystała z jego usług w sferze rozliczeń pieniężnych. W 1900 roku wprowadzone zostały rachunki bieżące dla miejscowych kupców, rzemieślników i przemysłowców, przemysłowców nieco później również przekazy i przelewy pieniężne załatwiane na zlecenie klientów, co powodowało, że już wówczas średzka placówka miała dla swoich klientów niezwykle bogatą ofertę. Przez kolejne 120 lat oferta ta została oczywiście powiększona i uatrakcyjniona. Bank podąża bowiem z duchem czasu. Dziś dysponuje pełnym zestawem płatności mobilnych oraz aplikacją mobilną dla swoich klientów. Hasłem przewodnim banku jest „Bank Spółdzielczy zawsze po drodze”.

Ponad półtora wieku działalności Banku Spółdzielczego w Środzie spowodowało, że stał się on jedną z wizytówek miasta. Charakterystyczny budynek przy Starym Rynku 7/8 przez wszystkich jest kojarzony z najstarszym średzkim bankiem. W ubiegłym roku jego wnętrza zostały zmodernizowane, aby klienci mogli korzystać z nowoczesnej, funkcjonalnej przestrzeni.