Powstanie pierwsze miejskie muzeum w Środzie

Gmina przygotowuje się do realizacji inwestycji przy ulicy 17 Września. Władze miejskie dysponują zaawansowaną dokumentacją projektową i kompletują wniosek o dofinansowanie z Funduszy Norweskich. Mowa o muzeum, które ma powstać po placówce przedszkola, łącząc funkcję, edukacyjną i ekspozycyjną, umożliwiając powrót do miasta cennych obiektów archeologicznych wywiezionych do innych ośrodków w Wielkopolsce.

Środa od wielu lat prowadziła intensywne prace archeologiczne, towarzyszące gminnym inwestycjom budowlanym oraz drogowym. W efekcie wieloletnich badań prowadzonych przez specjalistów, w tym profesora Henryka Machajewskiego oraz doktora Sobuckiego, pozyskano bogaty zbiór artefaktów dokumentujących historię miasta i regionu. Obowiązujące przepisy nakładają jednak na archeologów wymóg posiadania promesy depozytowej przed rozpoczęciem wykopalisk. Ze względu na brak odpowiedniej placówki muzealnej na terenie Środy, odnalezione obiekty trafiały do magazynów instytucji zewnętrznych. Odkrycia z ziemi średzkiej uległy rozproszeniu i znajdują się obecnie w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, a także w placówkach w Kaliszu czy Pyzdrach.

Decyzja o utworzeniu własnego muzeum ma stanowić kolejny etap samorządowych działań na rzecz budowania tożsamości historycznej mieszkańców. Władze lokalne zrealizowały wcześniej projekty związane z biblioteką oraz ścieżką historyczno-dydaktyczną. Ostatecznie wybór padł na budynek byłego przedszkola przy ulicy 17 Września na terenie Starego Miasta. Placówka oświatowa zakończyła działalność w czerwcu bieżącego roku, a zarządzająca obiektem Spółka 21 opuściła nieruchomość, pozostawiając ją do dyspozycji urzędu gminy.

Szczegółowa analiza stanu technicznego oraz potrzeb programowych wykazała duży potencjał nieruchomości, wskazując jednocześnie na konieczność przeprowadzenia szeroko zakrojonych prac budowlanych. Architekci założyli bezwzględne zachowanie najstarszej, zabytkowej bryły dawnego zbioru ewangelickiego. Zostanie ona odnowiona i w pełni przystosowana do nowych zadań. Z kolei dobudowana w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku niższa część, mieszcząca dawniej kotłownię i zaplecze kuchenne, wykazuje znaczne zużycie techniczne, wady konstrukcyjne oraz pęknięcia. Ze względu na stan degradacji podjęto decyzję o całkowitej rozbiórce tego segmentu.

W obrysie wyburzanej części, a także na dodatkowym obszarze działki, powstanie zupełnie nowy, trzykondygnacyjny moduł obejmujący piwnicę, parter oraz piętro. Nowa konstrukcja znacząco zwiększy całkowitą powierzchnię użytkową kompleksu. W części podziemnej zaplanowano specjalistyczne magazyny muzealne z rygorystycznym systemem kontroli parametrów klimatycznych, wilgotności i temperatury. Warunki te są niezbędne do bezpiecznego przechowywania i eksponowania wrażliwych artefaktów, takich jak ryciny, militaria czy wyroby pozłotnicze. Ponadto w piwnicach znajdą się pomieszczenia służące za miejsca doraźnego schronienia, co stanowi realizację aktualnych wymogów prawnych.

Stara część budynku zostanie przeznaczona na cele administracyjno-biurowe oraz na wystawę stałą. To właśnie tam eksponowane będą najcenniejsze wykopaliska archeologiczne. Urząd Miasta posiada wiedzę rzeczoznawców na temat dokładnego miejsca przechowywania poszczególnych obiektów przekazanych w przeszłości do innych miast. Gmina podejmie starania o odzyskanie tych zabytków i sprowadzenie ich do Środy.

Nowo wybudowane skrzydło przejmie funkcje dydaktyczne oraz multimedialne. Na parterze i piętrze powstaną przestronne sale wykładowe, ćwiczeniowe oraz przestrzenie wystawiennicze przeznaczone na ekspozycje czasowe. Nieruchomość zyska wymiar uniwersalnej placówki kulturalnej. Zorganizowane zostaną tam prelekcje, spotkania naukowe, warsztaty oraz wystawy lokalnych twórców, w tym rzeźbiarzy i malarzy. Projektanci uwzględnili oprawy oświetleniowe zabezpieczające delikatne obiekty przed niszczącym działaniem promieni słonecznych.

Dokumentacja projektowa, przygotowywana przez biuro architektoniczne z Poznania wyłonione w drodze przetargu spośród sześciu oferentów, jest ukończona w osiemdziesięciu procentach. Faza projektowa objęła ustalenia elewacyjne, konstrukcyjne i funkcjonalne. Założenia przestrzenne były konsultowane z dyrektorem Muzeum Ziemi Średzkiej, Jackiem Piotrowskim. Obecnie trwają prace nad dokumentacją instalacji wewnętrznych, które mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania klimatyzacji, wentylacji oraz zabezpieczeń muzealnych.

Szacowany koszt realizacji całej inwestycji wynosi od 10 do 11 milionów złotych. Z uwagi na brak krajowych programów wsparcia dla tego typu obiektów, gmina skoncentrowała działania na pozyskaniu środków z Funduszy Norweskich. Program ten oferuje bezzwrotne wsparcie na poziomie 85 procent kosztów kwalifikowanych, co przy szacowanym budżecie oznacza możliwość pozyskania około 8 milionów złotych ze źródeł zewnętrznych. Przeanalizowano również możliwość adaptacji na cele muzealne miejskiego ratusza, posiadającego komplet pozwoleń, jednak obiekt ten pełni funkcje urzędowe i nie wpisuje się w kryteria naboru nakierowanego na instytucje kultury.

Procedura ubiegania się o Fundusze Norweskie nakłada na samorząd obowiązek spełnienia wymagających warunków formalnych. Wniosek musi powstać w partnerstwie z podmiotem z państw Darczyńców, takich jak Norwegia czy Liechtenstein. Regulamin wymaga także przeprowadzenia konsultacji społecznych. Władze gminy rozpoczęły już kompletowanie dokumentów. Do końca grudnia bieżącego roku urząd planuje złożyć wniosek o dofinansowanie oraz uzyskać ostateczne pozwolenie na budowę. W przypadku pozytywnej decyzji finansowej prace budowlane wystartują w przyszłym roku. Jeżeli wniosek nie otrzyma wsparcia, o ewentualnym rozpoczęciu inwestycji ze środków własnych zadecyduje Rada Miejska.