Czy plan ogólny w gminie Środa to zamach na własność rolników?

Reforma planowania, która w założeniach miała uporządkować ład przestrzenny w polskich gminach, w Środzie przybrała formę otwartego konfliktu władz samorządowych z własnymi mieszkańcami. Przygotowany przez urząd projekt planu ogólnego, dokumentu mającego zastąpić dotychczasowe studium i stać się wiążącym aktem prawa miejscowego, wywołał falę oburzenia wśród rolników i właścicieli gruntów. Decyzje podejmowane za biurkami urzędników uderzają bezpośrednio w prawo własności, blokują rozwój lokalnych gospodarstw i stawiają pod znakiem zapytania opłacalność produkcji rolnej w powiecie średzkim.

Konferencja WIR i Konfederacji oraz interwencja poselska

18 sierpnia o godzinie 15:00 przed siedzibą Urzędu Miejskiego przy ulicy Daszyńskiego odbyła się konferencja prasowa zorganizowana przez Wielkopolską Izbę Rolniczą oraz Konfederację. Przed urzędem zgromadzili się Dariusz Goliński reprezentujący Radę Powiatową WIR w Środzie Wielkopolskiej, Maciej Jóźwiak z ramienia Konfederacji, a także grupa lokalnych rolników.

Goliński w mocnych słowach ocenił ogólnokrajową reformę planistyczną uchwaloną w poprzedniej kadencji parlamentu, nazywając ustawę „bublem stworzonym wyłącznie pod wymogi KPO dla Komisji Europejskiej”. Wskazał, że niechlujstwo legislacyjne i dziury w przepisach dały samorządom idealne narzędzie do faktycznej likwidacji działalności rolniczej na ich terenie i utworzenia z wsi rolniczego skansenu. Przedstawiciel Izby ujawnił, że burmistrz wbrew obietnicom złożonym na sesjach i radach odrzucił od 80% do 90% z niemal 300 uwag zgłoszonych przez rolników. Ponowne wyłożenie map przyniosło jedynie czysto kosmetyczne zmiany. Szczegółowo przeanalizował również mechanizm podziału gminy na trzy strefy. Strefę zagrodową: umożliwiającą budowę od domu po chlewnie, silosy i paszarnie. Strefę produkcji rolniczej: dopuszczającą jedynie obiekty produkcyjne, bez prawa wzniesienia domu. Strefę otwartą: rolną bez prawa zabudowy.

Wskazał na rażący przypadek Kijewa, gdzie rolnikom zabrania się rozbudowy obór i ubojni pod pretekstem ochrony przed zapachami, a jednocześnie miasto przeznacza tereny pod prywatne inwestycje (bocznicę kolejową dla spółki Solaris) oraz wyznacza około 300 hektarów w strefie gospodarczej dla Fundacji Kórnickiej. Przyznanie tak wielkiego limitu jednemu podmiotowi wyczerpało ustawowe wskaźniki chłonności i zablokowało resztę mieszkańców. Goliński publicznie zapytał miejskich radnych, czy są „marionetkami burmistrza”, czy przyzwoitymi ludźmi stojącymi za mieszkańcami. Wezwał rolników do masowego składania uwag do 27 sierpnia.

Stanowisko Macieja Jóźwiaka i interwencja poselska

Maciej Jóźwiak, lider Konfederacji w Wielkopolsce, który w mocnych słowach przedstawił stanowisko swojego ugrupowania. Wskazał bezpośrednie źródło problemu, podkreślając, że sztywny termin uchwalenia planów ogólnych do 31 sierpnia 2026 roku został bezwzględnie narzucony Polsce przez Unię Europejską. Zauważył, że przyjęte ramy prawne są tak restrykcyjne, iż ich wdrażanie na poziomie samorządowym odbywa się ze szkodą dla ludzi. Lider Konfederacji nazwał założenia planu ogólnego otwartym zamachem na własność prywatną. Zwrócił uwagę na fakt, że o możliwościach zagospodarowania ziemi przestał decydować jej faktyczny właściciel, a jego miejsce zajął urzędnik oraz sztywny, bezduszny algorytm matematyczny. Maciej Jóźwiak zaprezentował i przekazał do wiadomości publicznej oficjalny dokument interwencji poselskiej skierowanej do Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Piotra Mielocha przez Posła na Sejm RP Krzysztofa Mulawę. Dokument interwencji poselskiej zawiera wykaz 46 szczegółowych pytań i żądań procesowych rozbitych na dziesięć obszarów.

Czym jest plan ogólny?

To dokument wprowadzony nowelizacją ustawy z lipca 2023 roku, który ma zostać uchwalony w całej Polsce do 31 sierpnia 2026 roku. W przeciwieństwie do dotychczasowego studium, plan ogólny stanowi akt prawa miejscowego, nakaz prawny wiążący wszystkich właścicieli nieruchomości. To właśnie ustalenia planu ogólnego podyktują treść przyszłych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz zdecydują o wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy (WZ). Projektanci podzielili gminę na strefy planistyczne o sztywno określonych profilach funkcjonalnych. Kluczowym narzędziem wywierania nacisku okazał się ustawowy algorytm chłonności demograficznej. Matematyczny wzór wyznacza górny limit powierzchni pod nową zabudowę. Sposób, w jaki władze gminy Środa rozdysponowały te limity, przyznając ogromne obszary pod miastem wybranym podmiotom doprowadził do wyczerpania wskaźników dla terenów wiejskich.

Farsa konsultacji społecznych w bibliotece

Spotkanie przebiegło w atmosferze rosnącego wzburzenia mieszkańców. Przybyli rolnicy punktowali konkretne przypadki braku naniesienia poprawek i pytali, dlaczego odebrano im prawo do dysponowania własną ziemią. Planista jednak często uchylał się od jednoznacznych odpowiedzi. Gdy Dariusz Goliński przedstawił mapę gminy Krzykosy jako dowód na to, że samorząd może wspierać rolników, burmistrz Piotr Mieloch zbagatelizował to porównanie. Odpowiadając, że Środa jest gminą miejsko-wiejską i nie może wzorować się na gminach typowo wiejskich. Zamiast tego porównał Środę do Jarocina, Wrześni czy Śremu, tłumacząc, że Środa posiada najmniejszy procent stref otwartych. Nasuwa się więc pytanie czy przez to, że Środa jest gminą miejsko-wiejską, ucierpieć na tym muszą rolnicy z podmiejskich wsi? Burmistrz wprost oświadczył, że nie może dopuścić do sytuacji, w której każdy właściciel gruntu buduje to, co uważa za stosowne. Na pytanie rolników, jak organ planistyczny zamierza przeanalizować tysiące potencjalnych uwag w zaledwie cztery dni, między zamknięciem terminu zgłoszeń 27 sierpnia a planowaną sesją 31 sierpnia, projektant odpowiedział zdawkowo, że to jego zmartwienie. Co może świadczyć o tym, że większość nie zostanie nawet rozpatrzona.

Konferencja radnych PiS

W trakcie trwania konsultacji społecznych w bibliotece odrębną konferencję prasową zwołali radni Prawa i Sprawiedliwości. Mateusz Czaplicki zdecydowanie skrytykował zachowanie osób zasiadających za stołem prezydialnym, ze szczególnym uwzględnieniem urbanisty opracowującego dokument. Zarzucił mu arogancję oraz pozbawione kultury, niewybredne komentarze kierowane pod adresem mieszkańców. Radny przypomniał, że mieszkańcy to zwykli ludzie kierujący się naturalnymi emocjami i troską o swój majątek, a nie urzędnicy czy osoby sprawujące funkcje publiczne. Nie muszą orientować się w zawiłych i skomplikowanych procedurach planistycznych.

Radny zwrócił uwagę, że urząd do dzisiaj nie przedstawił konkretnych, szczegółowych danych liczbowych. Odniósł się również do narracji urzędu chwalącego się włączeniem około 500 hektarów do strefy rolnej. Zauważył, że strefy te na mapie są niezwykle małe. Przestrzegł rolników, że sam fakt znalezienia się w strefie rolnej o niczym nie przesądza, gdyż inne zapisy i rygorystyczne wskaźniki i tak uniemożliwią im budowę obiektów o planowanej powierzchni czy potencjale produkcyjnym. W kwestii sołectwa Kijewo radny przypomniał swoje wcześniejsze interpelacje, wskazując, że w nowej wersji planu nie zmieniło się niemal nic. Utrzymano zielony klin strefy otwartej otoczony terenami przemysłowymi. Oznacza to wypychanie rolników z ich ziemi i zmuszanie do wyprzedaży majątku pod przemysł. Dodatkowo radny powtórzył swoje pytania do burmistrza dotyczące dróg dojazdowych i obwodnicy, zarzucając władzom celowe obniżanie wartości rynkowej gruntów. W przypadku wywłaszczeń lub dzierżaw pod infrastrukturę drogową rolnicy otrzymają drastycznie zaniżone odszkodowania w porównaniu do stawek obowiązujących w sąsiedniej strefie przemysłowej, co stanowi niesprawiedliwość.

Radna Małgorzata Wiśniewska-Zabłocka wskazała, że plan ogólny, który miał uporządkować przestrzeń gminy, w rzeczywistości stał się barierą dla jej rozwoju. Zwróciła uwagę na brak jakiejkolwiek spójnej koncepcji, strefy gospodarcze przy głównych ciągach komunikacyjnych wyznaczono arbitralnie i tylko w wybranych miejscach, pozbawiając gminę możliwości rozwoju. Ostrzegła mieszkańców przed uleganiem złudzeniom, że burmistrz uruchomi procedurę sporządzenia planu miejscowego na każde życzenie obywatela. Na poparcie tej tezy radna przywołała poruszający przypadek mieszkańca obecnego na konsultacjach: w poprzednim planie zarezerwowano teren pod budowę trasy S11, która po latach całkowicie zmieniła swój przebieg. Mimo to nieruchomość rolnika pozostawała zablokowana przez kilkanaście lat.

Ostateczny i nieprzekraczalny termin składania uwag do projektu planu ogólnego to czwartek 27 sierpnia 2026 roku. Wnioski należy składać osobiście w urzędzie, pocztą lub elektronicznie (ePUAP, e-Doręczenia, e-mail). Organem, który jednoosobowo rozpatrzy zgłoszone uwagi, jest Burmistrz Miasta Środa Wielkopolska Piotr Mieloch. Finał urzędniczej procedury zaplanowano na poniedziałek 31 sierpnia 2026 roku. To wtedy na sesji Rady Miejskiej radni podejmą decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu dokumentu.