Szpital pod lupą radnych po doniesieniach z Warszawy

Debata publiczna dotycząca warunków pracy w polskich placówkach medycznych, wywołana doniesieniami o kryzysie kadrowym, rekordowych zarobkach kontraktowych oraz przypadkach skrajnego przeciążenia personelu w Szpitalu Południowym w Warszawie, stała się przedmiotem szczegółowej dyskusji samorządowej w Środzie podczas ostatniej sesji rady miejskiej.

Sytuacja w stolicy, gdzie kontrole wykazały pobieranie wielotysięcznych pensji za dyżury trwające ponad 300 godzin w miesiącu przy jednoczesnych zarzutach o tak zwane fikcyjne zatrudnienie i nieobecność lekarzy na oddziałach, skłoniła lokalnych radnych do weryfikacji procedur. Podczas sesji rady miejskiej radni oraz zarząd powiatowej lecznicy dokonali analizy organizacji pracy, struktury wynagrodzeń, bilansu finansowego oraz realizowanych projektów infrastrukturalnych w odniesieniu do doniesień z Warszawy.

Organizacja czasu pracy personelu a bezpieczeństwo medyczne

Dyskusję zapoczątkował radny Grzegorz Budasz, który podniósł kwestię czasu pracy personelu medycznego. Odwołując się do warszawskich doniesień medialnych o lekarzach wypracowujących w tamtejszych szpitalach powyżej 300 lub 350 godzin miesięcznie, radny pytał o sytuację w strukturach średzkiego szpitala. Wskazał, że nadmierne obciążenie generuje ryzyko dla życia i zdrowia personelu, jak i przyjmowanych pacjentów. Zwrócił także uwagę na konieczność kontroli fizycznej obecności lekarzy na dyżurach, pytając czy lekarze faktycznie pracują czy jedynie podpisują listy obecności, co stanowiło bezpośrednie odniesienie do nieprawidłowości ujawnionych w Szpitalu Południowym. Odpowiadając na te zapytania, prezes zarządu szpitala Paweł Dopierała przedstawił specyfikę funkcjonowania podmiotu leczniczego działającego w trybie całodobowym. Wskazał, że działalności szpitalnej nie można porównywać do standardowych przedsiębiorstw komercyjnych. Jako przykład podał jednostki straży pożarnej, w których gotowość do pracy trwa dobę, a realne obciążenie zależy od liczby zdarzeń.

Organizacja pracy w średzkim szpitalu opiera się na dyżurach 8, 12 oraz 24 godzinnych. Zgodnie z oficjalnymi danymi przedstawionymi przez zarząd, średni czas pracy personelu pielęgniarskiego oraz ratowniczego oscyluje w granicach od 200 do 250 godzin miesięcznie. Wymiar rzędu 200 godzin jest konsekwencją standardowego układu grafików, w którym pracownicy realizują dyżury weekendowe o długości 24 godzin. Przykładowo, przepracowanie czterech sobót w miesiącu generuje blisko 100 godzin pracy, co w zestawieniu z nominalnym czasem pracy na etacie, wynoszącym 168 godzin, sumuje się do wysokich wartości liczbowych, lecz mieści się w standardach branżowych. Zarząd zaprzeczył istnieniu maratonów lub ciągów dyżurowych. Wprowadzono procedury, zgodnie z którymi pracownik nie może realizować więcej niż dwóch długich dyżurów obok siebie. Zasady te zostały wdrożone w placówce w okresie pandemii covid, kiedy nasiliło się zjawisko migracji personelu między szpitalami ze względu na ówczesne dodatki finansowe.

Przypadki wykraczające poza 300 godzin mają charakter incydentalny. Wynikają one z losowych zdarzeń, takich jak nagłe absencje chorobowe, odejścia ze składu kadrowego lub przejścia pracownic na urlopy macierzyńskie. W odniesieniu do kadry lekarskiej większość specjalistów ogranicza zatrudnienie w szpitalu do maksymalnie 200 godzin miesięcznie, łącząc te obowiązki z prowadzeniem indywidualnych praktyk zawodowych. Do czasu pracy wliczane są także dyżury pod telefonem, realizowane głównie na oddziale chirurgicznym. Na oddziale ginekologiczno położniczym wprowadzono stałą obecność dwóch lekarzy w jednym czasie, co wyeliminowało dyżury pod telefonem i umożliwiło podział obowiązków. Dla zminimalizowania zmęczenia personelu wdrożono system rotacji i wymienności stanowisk na szpitalnym oddziale ratunkowym oraz w zespołach ratownictwa medycznego między obszarami o zróżnicowanej intensywności pracy. Przykładowo transport medyczny wykazuje duże obciążenie w godzinach przedpołudniowych, a wieczorem intensywność pracy maleje, co pozwala na zamiany na stanowiskach.

Struktura zatrudnienia, migracje i realia kontraktowe

Innym aspektem poruszonym w toku dyskusji przez radnego Artura Foryckiego był systemowy mechanizm funkcjonowania umów kontraktowych. Pracownicy medyczni prowadzący jednoosobowe działalności gospodarcze podpisują ze szpitalami umowy cywilnoprawne i samodzielnie deklarują liczbę godzin oraz stopień odpowiedzialności. Zjawisko łączenia zatrudnienia w kilku placówkach medycznych jest powszechną praktyką w skali kraju. Według przytoczonych analiz historycznych, nagłe ograniczenie czasu pracy personelu wyłącznie do jednego etatu w jednym szpitalu spowodowałoby natychmiastowy niedobór kadr, skutkujący koniecznością zamknięcia około 30% szpitali powiatowych w Polsce.

Zarząd szpitala przedstawił szczegółową strukturę zatrudnienia personelu medycznego. W kadrze lekarskiej mieszkańcy powiatu stanowią od 20% do 30% składu osobowego, co stanowi wzrost w porównaniu do 2019 roku. W zespołach ratownictwa medycznego wskaźnik ten przekracza 50% załogi. W grupie pielęgniarek i położnych udział mieszkańców powiatu wynosi poniżej 50%, przy czym wyższy odsetek lokalnych kadr odnotowuje się wśród położnych. Zarząd wskazał na pozytywny trend edukacyjny, ponieważ lokalni mieszkańcy coraz częściej podejmują studia na kierunkach medycznych, co widać po strukturze odbywanych w lecznicy praktyk i staży. Dla zabezpieczenia przyszłych potrzeb kadrowych szpital rozszerzył bazę akredytacyjną dla lekarzy w trakcie specjalizacji na wszystkich oddziałach.

Uzupełnieniem informacji była wypowiedź wiceprezes zarządu, która wprost nawiązując do zarzutów wobec Szpitalu Południowego zapewniła, że wszyscy lekarze, którym placówka wypłaca wynagrodzenia, fizycznie realizują swoje obowiązki na oddziałach i szpital nie posiada tak zwanych atrap kadrowych. Prezes dodał, że szpital świadomie rezygnuje z klauzul lojalnościowych ograniczających dodatkowe zatrudnienie, a proces dobierania personelu na oddziały współtworzą ich ordynatorzy.

Finanse, koszty pracy i dynamika kontraktowania

W obszarze finansowym prezes Paweł Dopierała poinformował, że stawki godzinowe w średzkim szpitalu są w pełni konkurencyjne na rynku wielkopolskim i różnią się o maksymalnie 5% od stawek oferowanych w placówkach w Puszczykowie, Wrześni, Jarocinie czy Gnieźnie. Całkowity koszt ponoszony przez szpital za godzinę pracy wykwalifikowanej pielęgniarki z tytułem magistra oraz specjalizacją zawodową wynosi średnio 148 zł brutto (co nie oznacza, że tyle zarabia). Stawki lekarskie zamykają się w przedziale od 160 do 220 zł za godzinę brutto i jest to całkowity koszt lekarza na umowie cywilno prawnej. Wynagrodzenia koordynatorów oddziałów mają wymiar czterocyfrowy i są czterokrotnie niższe od stawek notowanych w Warszawie, co wyklucza istnienie kominów płacowych ujawnionych w stolicy.

W odniesieniu do ogólnego wyniku finansowego, poprzedni rok obrotowy zamknął się dla średzkiej spółki zyskiem dodatnim. W bieżącym roku budżetowym wynik jest ujemny, na co wpływ ma fakt, że Narodowy Fundusz Zdrowia zaprzestał pełnego finansowania limitowanych świadczeniach onkologicznych oraz wysokie koszty bieżącej obsługi inwestycji. Władze spółki zapewniły jednak radnych, że ujemny wynik plasuje się znacznie poniżej poziomu rocznej amortyzacji, co oznacza brak zagrożeń dla płynności finansowej. Szpital reguluje zobowiązania, a gmina nie stoi w obliczu konieczności dopłacania do bieżącego funkcjonowania medycznego placówki. Sytuacja ta ma miejsce przy stałym i intensywnym wzroście liczby przyjmowanych pacjentów. Zarząd przytoczył dane, według których liczba osób obsłużonych na oddziale ratunkowym wzrosła z niecałych 10 000 do 12 500 osób, natomiast w wieczory i święta pomoc zyskało ponad 11 500 pacjentów. Łącznie placówka udzieliła pomocy blisko 25 000 osób w skali roku na oddziale ratunkowym oraz w nocnej opiece.

Bilans inwestycyjny i modernizacja infrastruktury

W ciągu minionych trzech lat łączna wartość dotacji oraz zrealizowanych inwestycji w średzkiej lecznicy przekroczyła kwotę 74 milionów złotych. Skala ta wymusiła zmiany logistyczne i budowlane, w tym wyprowadzenie wszystkich poradni specjalistycznych poza główny gmach szpitala. W sferze infrastruktury budowlanej na ukończeniu są procedury odbioru nowych sal operacyjnych oraz zmodernizowanego oddziału porodowego. Prace budowlane były realizowane w systemie ciągłym, bez wstrzymywania planowanych zabiegów.

Inwestycje objęły także infrastrukturę bezpieczeństwa i logistyki. Na poziomie minus 1 szpitala zorganizowano pomieszczenia tymczasowego schronienia dla pacjentów i mieszkańców, wyposażone w zapasową salę zabiegową. Przestrzeń ta w warunkach pokojowych będzie pełniła funkcję miejsca wytchnienia dla rodzin oraz pacjentów oddziału chemioterapii dziennej. Prezes Paweł Dopierała, odnosząc się do medialnych kontrowersji ze Szpitala Południowego w Warszawie dotyczących luksusowego wyposażenia zamkniętych pokojów lekarskich w sprzęt RTV i konsole do gier, wyjaśnił, że średzka lecznica również zakupiła konsolę do gier. Została ona jednak umieszczona w ogólnodostępnej strefie dla dzieci pacjentów onkologicznych, co stanowiło wymóg formalny otrzymanej dotacji celowej.

Dokonano również wymiany floty transportowej. Szpital dysponuje obecnie 7 ambulansami ratunkowymi, a średni wiek pojazdów nie przekracza 5 lat. Środa jest jedynym szpitalem powiatowym w kraju posiadającym własny ambulans typu N do transportu noworodków. Koszt zakupu jednego nowego pojazdu wynosi obecnie 1,2 miliona złotych. Realizacja tych zadań była możliwa dzięki wsparciu kapitałowemu ze strony samorządów w Środzie, Dominowie oraz Kleszczewie, która w całości sfinansowała i przekazała do użytkowania nową stację pogotowia ratunkowego. Inwestycja ta przejęła obsługę rejonu Swarzędza, co odciążyło zasoby ratunkowe stacjonujące w mieście. Radni podsumowali, że unowocześnienie szpitala stanowi główny czynnik przyciągający personel medyczny do pracy w regionie.